Jak algorytmy dzielą naród

Dlaczego pomimo obfitości publicznie dostępnych informacji o politykach — ich wypowiedzi, działaniach, niespójnościach, a nawet udokumentowanych wykroczeniach — prawda często nie jest w stanie przekonać oddanego grona zwolenników? Dlaczego etykiety takie jak „różowi", „żółci", „DDS" czy „lojaliści Marcosa" trwają mimo dowodów obalających te stereotypy? Dlaczego narracje polityczne pozostają niezmienione długo po tym, jak zostały obalone?

Odpowiedź leży nie tylko w polityce, propagandzie czy fake newsach. Coraz częściej jedną z najpotężniejszych, a zarazem najmniej widocznych sił kształtujących opinię publiczną jest algorytm.

Algorytmy po cichu stały się jednymi z najbardziej wpływowych aktorów politycznych naszych czasów.

Większość ludzi kojarzy algorytmy z wygodą. Polecają kolejny film do obejrzenia, kolejną piosenkę do posłuchania lub kolejny produkt do kupienia. Analizując nasze zachowanie w sieci, przewidują, co przyciąga naszą uwagę, i serwują nam tego więcej.

Ta personalizacja jest niezwykle skuteczna. Jest też głęboko brzemenna w skutki.

Te same algorytmy, które dobierają nasze rozrywki, dobierają też nasze wiadomości. Każde kliknięcie, „polubienie", udostępnienie, komentarz, a nawet czas, jaki spędzamy na przeglądaniu posta, mówi platformom cyfrowym, co nas interesuje. Ich cel jest prosty: maksymalizacja zaangażowania. Im dłużej pozostajemy online, tym więcej przychodów z reklam generują.

Kluczowa kwestia jest następująca: algorytmy są zaprojektowane tak, aby maksymalizować uwagę — nie prawdę.

Jeśli często angażujemy się w posty chwalące konkretnego polityka, nasze kanały będą oferować nam więcej tego samego. Jeśli nałogowo oglądamy filmy atakujące inny obóz polityczny, podobne treści szybko się pojawiają. Z czasem przeciwstawne punkty widzenia stopniowo znikają z naszych ekranów, zastępowane niekończącym się strumieniem wiadomości wzmacniających to, w co już wierzymy.

Nie zdając sobie z tego sprawy, zaczynamy żyć w starannie skonstruowanych komorach echa.

Internet miał demokratyzować wiedzę, wystawiając nas na bezprecedensową różnorodność idei. Zamiast tego personalizacja często zawęża nasze intelektualne horyzonty. Przypadkowe odkrycia ustępują miejsca przewidywalności. Sprzeczne dowody stają się rzadkością. Niuanse zastępuje pewność.

Algorytmy wzmacniają to, co psycholodzy od dawna nazywają błędem potwierdzenia — naszą naturalną skłonność do poszukiwania informacji potwierdzających nasze istniejące przekonania, przy jednoczesnym odrzucaniu dowodów, które je podważają. Technologia po prostu zautomatyzowała tę ludzką słabość na masową skalę.

Jeszcze bardziej niepokojące jest to, że algorytmy mediów społecznościowych często nagradzają oburzenie. Badania konsekwentnie pokazują, że treści nacechowane emocjonalnie — szczególnie gniew, strach i oburzenie — generują większe zaangażowanie niż przemyślane, wyważone dyskusje. W rezultacie podziałowe narracje rozprzestrzeniają się szybciej niż wyważone analizy. Skrajne głosy zyskują większą widoczność niż umiarkowane, nie dlatego, że są bardziej wiarygodne, ale dlatego, że skłaniają użytkowników do klikania.

Konsekwencje wykraczają daleko poza politykę.

Społeczności stają się spolaryzowane, ponieważ różne grupy nie debatują już nad odmiennymi opiniami opartymi na wspólnych faktach. Konsumują zupełnie różne wersje rzeczywistości. Fakty przedstawiane przez drugą stronę są odrzucane jako propaganda, podczas gdy dezinformacja potwierdzająca własne przekonania jest chętnie akceptowana.

Pomaga to wyjaśnić, dlaczego samo przedstawianie dowodów rzadko zmienia poglądy. Same fakty z trudem przezwyciężają lata algorytmicznie wzmacnianych przekonań. Gdy pojawia się sprzeczna informacja, wiele osób instynktownie odrzuca ją jako stronniczą lub sfabrykowaną.

Algorytm już wykonał swoją pracę.

Sama technologia nie jest wrogiem. Algorytmy zmieniły medycynę, edukację, handel i komunikację na lepsze. Wyzwaniem jest zapewnienie, że technologie zaprojektowane do maksymalizacji zaangażowania nie skończą na maksymalizacji podziałów.

Co zatem można zrobić?

Pierwsza odpowiedzialność spoczywa na każdym z nas.

Musimy kultywować zdrowszą dietę informacyjną. Zdrowie intelektualne wymaga kontaktu z różnorodnymi perspektywami. Powinniśmy celowo czytać publikacje o różnych poglądach redakcyjnych, słuchać komentatorów, z którymi nie zawsze się zgadzamy, i opierać się pokusie polegania wyłącznie na mediach społecznościowych w rozumieniu kwestii krajowych.

Równie ważne jest odrodzenie krytycznego myślenia. Przed zaakceptowaniem sensacyjnych twierdzeń powinniśmy zadawać proste pytania. Kto jest źródłem? Jakie dowody potwierdzają twierdzenie? Czy istnieje potwierdzenie z niezależnych i wiarygodnych źródeł? Zdrowy sceptycyzm to nie cynizm; to odpowiedzialne obywatelstwo.

Musimy też na nowo nauczyć się sztuki aktywnego słuchania. Słuchanie z szacunkiem przeciwstawnych punktów widzenia nie wymaga zgody. Wymaga intelektualnej pokory — uznania, że żaden z nas nie posiada monopolu na prawdę.

Szkoły również odgrywają kluczową rolę. Umiejętność cyfrowa powinna stać się podstawową kompetencją, ucząc uczniów nie tylko jak znaleźć informacje, ale także jak algorytmy kształtują informacje, które otrzymują. Rozumienie, w jaki sposób platformy internetowe wpływają na percepcję, jest teraz tak samo niezbędne jak czytanie i matematyka.

Firmy technologiczne muszą również przyjąć większą odpowiedzialność. Platformy powinny zapewniać większą przejrzystość co do tego, dlaczego treści są rekomendowane, i badać sposoby wystawiania użytkowników na wiarygodne, różnorodne perspektywy.

Filipiny stoją przed ogromnymi wyzwaniami — od inflacji i edukacji po zarządzanie i konkurencyjność gospodarczą. Te problemy wymagają przemyślanej debaty opartej na dowodach. Jednak znaczący dialog staje się niemożliwy, gdy obywatele zamieszkują oddzielne cyfrowe światy.

Demokracja nie wymaga jednolitości opinii. Wymaga wspólnego zaangażowania w fakty, racjonalnego dyskursu i gotowości do rewizji naszych poglądów w obliczu wiarygodnych dowodów. Najzdrowsza demokracja to taka, w której obywatele mają ciekawość, by wyjść poza własną komorę echa.

Algorytmy są potężnymi narzędziami. Mogą poszerzać umysły lub wzmacniać uprzedzenia, jednoczyć społeczności lub pogłębiać podziały. To, czy staną się mostami czy barierami, zależy ostatecznie od nas.

Wyrażone tu poglądy są jego własnymi i niekoniecznie odzwierciedlają opinię jego urzędu ani FINEX.

Benel Dela Paz Lagua był wcześniej wiceprezesem wykonawczym i dyrektorem ds. rozwoju w Development Bank of the Philippines. Jest aktywnym członkiem FINEX i orędownikiem kredytowania opartego na ryzyku dla MŚP. Obecnie jest niezależnym dyrektorem w postępowych bankach i niektórych organizacjach pozarządowych.